ಗಾಯತ್ರೀ

ಪ್ರಣವ ಮತ್ತು ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ ಎಂಬ ಮೂರು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳ ಸಹಿತವಾದ ತತ್ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ... ಎಂಬ ಮಂತ್ರದ ಉಪಾಸನೆ ಗಾಯತ್ರೀ ಉಪಾಸನೆ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.  ತಲಾ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೂರು ಪಾದಗಳು ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳು ಈ ಋಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಈ ರೀತಿ ಮೂರು ಪಾದ ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮಂತ್ರಗಳು ಋಗ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಇವೆ. ಈ ಋಕ್ಕು (ಋಗ್ವೇದ 3-62-10, ಯಜುರ್ವೇದ 1-5-64, ಶುಕ್ಲ 3-43, ಸಾಮ-2-13-9) ನಾಲ್ಕೂ ವೇದಗಳ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಇದೆ. ‘ಗಾಯಂತಂ ತ್ರಾಯತೆ’ ಎಂದರೆ ಗಾನ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಅಥವಾ ಜಾಪಕನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮಂತ್ರವು “ಗಾಯತ್ರಿ’’ ಎಂದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆಯಾದರೂ ಈ ಋಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಎಂಬ ದೇವಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಸವಿತೃವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಇದೆ. 'ಸುವತಿ-ಪ್ರೇರಯತಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಲೋಕಂ' ಎನ್ನುವಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಜೀವಿಗಳನ್ನು  ತನ್ನ ಜ್ಯೋತಿಯ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ತುಂಬಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿಸುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ‘ಸವಿತಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಆ ಸವಿತೃವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಋಕ್ಕು ಇದಾದ್ದರಿಂದ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಸಾವಿತ್ರೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ.
ಹೃದಯಾಕಾಶೆ ತು ಯೋ ಜೀವಃ ಸಾಧಕೈರುಪಗೀಯತೆ!
ಸ ಏವಾದಿತ್ಯರೂಪೇಣ ಬಹಿರ್ನಭಸಿ ರಾಜತೆ !! 
ಹೃದಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಾಧಕರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಯಾವ ಆತ್ಮನಿದ್ದಾನೋ ಆ ಆತ್ಮವೇ ್ಲ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಋಷಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸ ಯಶ್ಚಾಯಂ ಪುರುಷೆ,  ಯಶ್ಚಾಸಾವಾದಿತ್ಯೆ, ಸ ಏಕಃ - ಎಂಬ ತೈತ್ತರೀಯೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಈ ಮಾತು ಕೂಡ ಅದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಗುಣೋಪಾಸನೆಯ ಕಾಲವಾದ ವೇದಕಾಲದ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದ ಈ ಮಂತ್ರವೂ ಕೂಡ ನಿರ್ಗುಣ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನೇ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಸಗುಣೋಪಾಸನೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಋಷಿಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರದ ಅಧಿದೇವತೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಒಂದು ದೇವಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು. 
ಮುಕ್ತಾವಿದೃಮ ಹೇಮ ನೀಲ ಧವಳಚ್ಛಾಯೈರ್ಮುಖೈಸ್ತ್ರೀಕ್ಷಣೈಃ
ಯುಕ್ತಾಮಿಂದುಕಲಾ ನಿಬದ್ಧ ರತ್ನಮುಕುಟಾಂ ತತ್ವಾರ್ಥ ವರ್ಣಾತ್ಮಿಕಾಂ
ಗಾಯತ್ರೀಂ ವರದಾಭಯಾಂಕುಶ ಕಶಾಃ ಶುಭ್ರಂ ಕಪಾಲಂ ಗದಾಂ
ಶಂಖಂ ಚಕ್ರಮಥಾರವಿಂದಯುಗಳಂ ಹಸ್ತೈರ್ವಹಂತೀಂ ಭಜೆ
ಮೂರು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರೀದೇವಿಯ ಮೂರು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ವರ್ಣನೆ ಇದೆಯಾದರೂ ಮೇಲಿನ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದಂತೆ ಸಮಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಗಾಯತ್ರೀ ದೇವಿಯನ್ನು ಐದು ಮುಖಗಳುಳ್ಳವಳಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಿತ. ಆ ಪಂಚಮುಖೀ ಗಾಯತ್ರೀದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ಹಿಂದೆ ಗಹನವಾದ ತಾತ್ವಿಕ ಅರ್ಥವಿದೆ.
1.    ಗಾಯತ್ರೀ ದೇವಿಯ ಮೊದಲ ಮುಖ ‘ಮುಕ್ತಾ’ ಎಂದರೆ ಮೌಕ್ತಿಕದ ಅಥವಾ ಮುತ್ತಿನ ವರ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ ಶ್ವೇತಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದಂತಿರುವ ಈ ಬಣ್ಣವು ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಪರಿವರ್ತಿತವಾದ ಸತ್ವಗುಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮುಖವು ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಗಣಪತಿಯು ಈ ಮುಖದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ‘ಅಭಯ’ ಮತ್ತು ‘ವರಪ್ರದಾ£’Àದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಕೈಗಳು ಈ ಮುಖಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವುಗಳಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಈ ಮುಖಕ್ಕೆ ‘ಜಲ’ವು ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

2.    ಎರಡನೇಯ ಮುಖವು ‘ವಿದ್ರುಮ’ ಎಂದರೆ ರಜೋಗುಣಸೂಚಕವಾದ ಕೆಂಪು ವರ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ದುಷ್ಟ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟ ರಕ್ಷಣೆ ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ‘ಪಾಶ’ ಮತ್ತು ‘ಅಂಕುಶ’ ಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಎರಡು ಕೈಗಳು ಈ ಮುಖಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿವೆ. ದುಷ್ಟಶಿಕ್ಷಕಿ-ಶಿಷ್ಟರಕ್ಷಕಿಯಾದ ‘ದುರ್ಗೆ’ಯು ಈ ಮುಖದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಶಿಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ  ಈ ಮುಖದ ಸ್ಥಾನವು ‘ಅಗ್ನಿ’ ಯಾಗಿದೆ.

3.    ಮೂರನೇಯ ಮುಖವು ‘ಹೇಮ’ ಎಂದರೆ ಬಂಗಾರದ ವರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ‘ಸೂರ್ಯÀ’ ನು ಈ ಮುಖದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಈ ಮುಖದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಎಡು ಕೈಗಳು ಕಪಾಲ ಮತ್ತು ಗದೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿವೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯು ಲಭಿಸುತ್ತವೆÉ.  ಈ ಮುಖದ ಸ್ಥಾನವು ‘ವಾಯು’ ಆಗಿದೆ.

4.    ಗಾಯತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕನೇಯ ಮುಖವು ಆಕಾಶಸೂಚಕವಾದ ‘ನೀಲ’ ವರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ.  ನೀಲ ವರ್ಣ ಹಾಗೂ ಆಕಾಶ  ಇವೆರಡೂ ಕೂಡ ಶೂನ್ಯಸ್ವರೂಪಗಳು ಹಾಗೂ ನಿರ್ಗುಣ ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಸೂಚಕಗಳಾಗಿವೆ. ಆಳವಾದ ನೀರಿನ ಸ್ಥಾವರವೂ ಕೂಡ ನೀಲವರ್ಣದಿಂದಲೇ ಕೂಡಿದ್ದು, ಜಲವು ವಿಷ್ಣುತತ್ವಸೂಚಕವಾಗಿದೆ.  ವಿಷ್ಣು ಈ ಮುಖದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗೂ ಶಂಖ-ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಎರಡು ಕೈಗಳು ಈ ಮುಖಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಈ ಮುಖವು ‘ನಿರುಕ’್ತ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಆಕಾಶ’ವು ಈ ಮುಖದ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

5.    ಐದನೇಯ ಮುಖವು ‘ಧವಲ’ ಎಂದರೆ ಬಿಳೀ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ವೇತ ವರ್ಣವು ಶುಧ್ಧತೆ, ಸತ್ವಗುಣ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಗದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಮುಖದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಮಲ ಪುಷ್ಪಗಳು ಶೋಭಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ಪುಷ್ಪಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಭಾವಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.  ಯೋಗಿಗಳ ಗುರುವಾದ,  ತ್ಯಾಗಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶಿವನು ಈ ಮುಖದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಜ್ಯೋತಿಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಈ ಮುಖವು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.  ‘ಪೃಥ್ವಿ’ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯು ಈ ಮುಖದ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.
ಮುಖ        ವರ್ಣ          ಸ್ಥಾನ        ದೇವತೆ           ಕೈಗಳು
1             ಮುಕ್ತಾ         ಜಲ         ಗಣೇಶ          ಅಭಯ-ವರದ
2             ವಿದ್ರುಮ       ಅಗ್ನಿ         ದುರ್ಗಾ         ಪಾಶ-ಅಂಕುಶ
3             ಹೇಮ         ವಾಯು      ಸೂರ್ಯ        ಕಪಾಲ-ಗದಾ
4             ನೀಲ          ಆಕಾಶ       ವಿಷ್ಣು           ಶಂಖ-ಚಕ್ರ
5             ಧವಲ         ಪೃಥ್ವಿ         ಶಿವ            ಎರಡು ಕಮಲ ಪುಷ್ಪಗಳು

ಪೃಥ್ವಿ, ಆಪ ತೇಜ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಗೆ ಅಧಿದೇವತೆಗಳಾದ ಗಣೇಶ, ದುರ್ಗಾ, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಶಿವ ಈ ಐದು ದೇವತೆಗಳನ್ನೇ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಸಮಷ್ಟಿಯಾಗಿ ‘ಪಂಚಾಯತನ’ ಎಂದು ಕರೆದು ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಗೃಹಸ್ಥರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಠಮಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆ. ಈ ಐದು ದೇವತೆಗಳ ಸಮಷ್ಟಿರೂಪವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮತತ್ವ (ಗಾಯತ್ರಿ) ಆಗಿದೆ.  ಗಾಯತ್ರೀ ದೇವಿಯ ಶಿರದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಮೌಳಿಯು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ತತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತಾವರೆ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಯತ್ರಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಈ ತಾವರೆಯು ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ನೀರಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದ್ದರೂ ಕೆಸರು ಅಥವಾ ನೀರನ್ನು ತನಗೆ ಮೆತ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.  ಹೀಗೆ ಸಂಸಾರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಾನವನು ಸಂಸಾರದ ಭಾಗವಾದ ರಾಗ-ದ್ವೇಷಾದಿಗಲನ್ನು ಅಚಿಟಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಅಲಿಪ್ತನಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಬ್ರಹ್ಮತತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕೆಂಬುದೇ ಇದರ ಗೂಢಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನು ಕೆಲ ಉಪಾಸಕರು ಗಾಯತ್ರಿಯ ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಮುಖೈಸ್ತ್ರೀಕ್ಷಣೈಃ’ ಎನ್ನುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ‘ಮುಖೈಸ್ತ್ರ್ಯಕ್ಷತೈಃ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಉಪಾಸನಾ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರೀ ದೇವಿಗೆ ಮೂರೇ ಮುಖಗಳು ಇರುವುದು. ಮುಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಐದು ವರ್ಣಗಳು ದೇವಿಯ ದೇಹದ ವರ್ಣಗಳು ಎಂದು ಆ ಪಂಥದ ಉಪಾಸಕರ ಮತ. “ಮುಖೈಃ+ತ್ರೀ+ಅಕ್ಷತೈಃ = ಮುಖೈಸ್ತ್ರ್ಯಕ್ಷತೈಃ’’  ‘ಅಕ್ಷತ’ ಎಂದರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ, ಅಭೇದ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರಿಗೆ ಅಭೇದವಾದ ಅಂದರೆ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೂರು ಮುಖಗಳೇ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಮೂರು ಮುಖಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮತ.
‘ವರ್ಣ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಥಿತಿ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಹಿಗಾಗಿ ಮುಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಂಚವರ್ಣಗಳು ಪಂಚಭೂತಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಾಯತ್ರಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಶೈವ ಪಂಥದವರು ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಶಿವನಂತೆಯೇ ಪಂಚಮುಖಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ತ್ರಿನೇತ್ರಯುಕ್ತಳಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬು ತ್ರಿಮುಖೀ ಗಾಯತ್ರೀ ಉಪಾಸಕರು ನೀಡುವ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ.
ಹೀಗೆ ಗಾಯತ್ರಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತ ಹೋದಾಗ  ಇನ್ನೊಂದು ಆಯಾಮವೂ ಕೂಡ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಮುಕ್ತಾ- ಎಂದರೆ ಭಸ್ಮದ ವರ್ಣ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಕಲ್ಮಶಗಳೂ ಸುಟ್ಟು ಶುಧ್ಧವಾಗಿ  ‘ಮುಕ್ತ’ವಾದ ಮೇಲೆ ಭಸ್ಮವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಅಥವಾ ಪೃಥ್ವಿಯ ರೂಪವಾದ ಭಸ್ಮದ ‘ಗುಣ’ವು ‘ಗಂಧ’ವಾಗಿದೆ.
ವಿದ್ರುಮ- ದ್ರುಮದಿಂದ ಎಂದರೆ ವೃಕ್ಷದಿಂದ ದ್ಯುತಿಸಂಸ್ಲೇಷಣೆ(ಠಿhoಣo sಥಿಟಿಣhesis) ಕ್ರಿಯಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕವಾಗು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ನೀರಿನ ಅಂಶವು ಇಲ್ಲಿನ ವಿದ್ರುಮ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥ. ಪಂಚಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ‘ಜಲ’ದ ಗುಣವು ‘ರಸ’
ಹೇಮ-  ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಮವರ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ‘ರೂಪ’ ಅದರ ಗುಣ.
ನೀಲ- ವಾಯುವಿನ ವರ್ಣವು ನೀಲವಾಗಿದ್ದು ‘ಸ್ಪರ್ಶ’ ಅದರ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಧವಲ- ಆಕಾಶವು ಶ್ವೇತವರ್ಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು ‘ಶಬ್ದ’ ಅದರ ಗುಣವಾಗಿದೆ.
ಹೀಗೆ ಪೃಥ್ವಿ, ಆಪ, ತೇಜ, ವಾಯು, ಆಕಾಶವೆಂಬ ಪಂಚಭೂತಗಳು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಗುಣಗಳಾದ ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ಸ, ಗಂಧ ಗಳೇ ಸಗುಣರೂಪಿಯಾದ ಗಾಯತ್ರೀದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿವೆ.  ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮತಭೇದಗಳೇನೇ ಇದ್ದರೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಚರಾಚರ ವಸ್ತುಗಳ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದು ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ‘ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷೀ’ ರೂಪದಲ್ಲಿರು ಚೈತನ್ಯ ತತ್ವವೇ ಗಾಯತ್ರಿಯ ನಿಜಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಗಾಯತ್ರೀ ಮಂತ್ರೋಪಾಸನೆ ವೇದಕಾಲದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ವೈದಿಕ ಉಪಾಸನೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.

ದುಃಖ

 

ನಾನು ಬರೆದ ಕವಿತೆಗಳು
ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕದನಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತವೆ
ಕನಲಿ ಕಣ್ಣೀರಾಗುತ್ತವೆ
ನಾನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬುವ
ದುಃಖವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು
ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು.

ಕೊನೆ ಮಗಳು ನಾನು

ಕನಸುಗಳ ಕೊಂದು ತಲೆ ಬಗ್ಗಿಸಿಯೇ ಕೂತು
ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾಂಗಲ್ಯದಾ ಉರುಳ
ಕಳೆದರೆ ಸಾಕಿತ್ತು ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಎದೆಮೇಲಿನಾ ಭಾರ
ಅಪ್ಪನದ್ದಂತೂ... ಮಾತೇ ವಿರಳ

ಹಾದರದ ಮನೆಯವರು ಹೊಲಸೆಲ್ಲ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು
ದಡಬಡಿಸಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಮೋಸದಾಟವ ಆಡೆ
ಗಂಡಸಿನ ವೇಷದ ಅಣ್ಣ ಹೇಲು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದ
ಕನಸು ಕಂಗಳ ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಅಂಗಿ ತೊಟ್ಟಿದ್ದ

ಅಪ್ಪನ ದುಡಿಮೆಯನೆಲ್ಲ ಬರಿದು ಮಾಡಿಯೇ ಹೋದ
ಸಿರಿವಂತರಾ ಮನೆ ಸೇರಿ ಸುಖದ ಸುಪ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಂಡ
ಅಕ್ಕಂದಿರೆಂಬ ಗರತಿಯರಿಗೆ ಸಾಗಹಾಕುವ ತವಕ
ತಂಗಿ ಬಾಳಿನಾ ಬಗೆಗೆ ಒಳಗೊಳಗೆ ಕುಹಕ

ನರಕದಂತಹ ಮನೆ ಸೇರಿ ಕಡುಕಷ್ಟ ಉಂಡರೂ
ಗಂಡನೆಂಬ ಕೀಚಕನ ವಂಶವನೂ ಬೆಳಗಿ
ತವರು-ತಾಯಿಯ ಹೇಲು ಉಚ್ಚಯನೂ ಬಳಿದು
ಬಯಸಿಲ್ಲ ಏನನ್ನೂ ..ಕೊನೆಮಗಳು ನಾನು

ಕನ್ನಡಿಯ ಸಖ್ಯದಲಿ

ಮೊಲೆಯುಂಡ ಕೂಸು
ಜೋಳಿಗೆಯಲಿ ನಿದ್ರಿಸಿರಲು
ಮಧ್ಯಾನ್ಹದಾ ಬಿಡುವಿನಲಿ
ಗುಡಿಸಿಲಿನಾ ಮಧ್ಯದಲಿ
ಕುಳಿತಿರುವೆ ನಾ ನಿನ್ನ ಹಿಡಿದು
ಹೊರಸಿನಾ ಕಾಲಿಗೊರಗಿ

ತಲೆಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನು ಹಚ್ಚಿ
ಜಗ್ಗಿ ಬೈತಲವ ಬಾಚಿ
ಜಡೆ ಹಾಕುವಾ ಗೆಳತಿ
ಗಂಡು ಹೆರದ ಕಾರಣಕೆ
ಹೋಗಿಹಳು ತವರಿಗೆ
ಕತ್ತೆಯಂತೆ ತಾ ಬಡಿಸಿಕೊಂಡು

ಎನ ಹೇಳಲಿ ನಾ ನನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯೇ
ನೀ ಎನ್ನ ಕೆನ್ನೆಗಳ ಕೆಂಪನ್ನು ತೋರುತಿಹೆ
ಇನಿಯ ಬರುವನು ರಾತ್ರಿ ಕುಡಿಧೆಂಡದಾ ಅಮಲಿನಲಿ
ದೇಹದಾಟದಿ ಬವಳಿ ನಿದ್ರಿಸುವ ಸೋಗಿನಲಿ
ನನ್ನೊಲುಮೆ ಮಾತನ್ನು ಅವ ಕೇಳ ಎಂದೆಂದೂ
ನೀನಾದರೂ ಕೇಳು ನನ್ನೆದೆಯ ಪೇಳು

ಪೆದ್ದರಾಯನ ಪದ್ಯ

ಕೊಡುವಾಗ ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೇ ಕೊಟ್ಟರೂ
ಪಡೆದವನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾದ ಮೇಲೆ
ಕೊಟ್ಟವನು ಅದು ತನ್ನ ಕೊಡುಗೆಯೆಂಬ
ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿ
ಸಂತೋಷ ಪಡುವ ಬಯಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ

ಪಡೆದವನು ಇದು ನನ್ನ ಭಾಗ್ಯದ
ಕೊಡುಗೆಯೆಂದೆಣಿಸಿ ತನ್ನ ಏಳಿಗೆಯ
ಕಾರಣ ತನ್ನನ್ನೇ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನೇ
ಆಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪಡೆಯುವ
ತವಕದಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿರುತ್ತಾನೆ

ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಇರುವ ಭ್ರಮೆಗಳು
ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ದುಃಖಿ-ಸುಖಿಗಳಾಗಿ
ವಿಂಗಡಿಸಿ ಹಾಕುವ ಈ ಆಟ
ಬಲು ಸೊಗಸು ಲೋಕದಲಿ - ಪೆದ್ದರಾಯ

 ಚತುರ್ಥ ದತ್ತಾವತಾರಿ, ಸಕಲಮತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಮಾಣಿಕಪ್ರಭು ಮಹಾರಾಜರ ಪರಂಪರೆಯ ಆರನೇಯ ತಲೆಮಾರಿನ ವಂಶಸ್ಥರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಕ್ತ  ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಜ್ಞಾನರಾಜ ಮಾಣಿಕಪ್ರಭು ಮಹಾರಾಜ್ ರವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂದರ್ಶನ.
 

1. ನಾಲ್ಕನೇಯ ದತ್ತಾವತಾರಿಗಳಾದ ಸದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಮಾಣಿಕಪ್ರಭು ಮಹಾರಾಜ್ ರವರ ಹೆಸರು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲ ದತ್ತಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಚಿತ. ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ.

# 1817 ರಲ್ಲಿ ಲಾಡವಂತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪ್ರಭುಗಳು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವಧೂತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಮನೆ ತೊರೆದು ಕನ್ಯಾ ಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ವೆರೆಗೆ ಎಲ್ಲಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ .. ಅನೇಕ ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. 1845 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ದತ್ತಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಆ ಪ್ರದೇಶವೇ ಈಗ ಮಾಣಿಕನಗರ ಎಂದು ದೇಶವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಹೈದರಾಬಾದಿನ ದೊರೆಗಳಾದ ನಿಜಾಮರು ಕೂಡ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಭುಗಳ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾಣಿಕ ಪ್ರಭುಗಳು ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಪರಸ್ಪರ ಮತದ್ವೇಷವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ''ಪರಮಾತ್ಮನು ಒಬ್ಬನೇ ಹಾಗೂ ಅಖಂಡನಾಗಿದ್ದಾನೆ'' ಎಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಸಿ ''ಸಕಲಮತ ಸಂಪ್ರದಾಯ'' ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಲೀಲೆಗಳು, ಅಪಾರ ಮಹಿಮೆ ಹಾಗೂ ತತ್ವಬೋಧನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ವೀರಶೈವರು ಮಾಣಿಕಪ್ರಭುಗಳಲ್ಲಿ ಬಸವೇಶ್ವರರನ್ನು, ಸಿಖ್ಖರು ಗುರುನಾನಕರನ್ನು, ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಮೊಹಬೂಬ್ ಸುಬ್ಹಾನಿಯನ್ನು, ಹಾಗೂ ಹಿಂದೂಗಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ದ್ವೈತ ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತಿಗಳೇಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಈ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಭಕ್ತರು ಮಾಣಿಕ ಪ್ರಭುಗಳ ಸಮಾಧಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರ ಹಾಗೂ ಗುಜರಾತ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಸಕಲಮತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ದತ್ತಜಯಂತಿಯ ದಿನ ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಮಾಣಿಕನಗರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಗುರುಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತ ಬರುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ  ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಉಪಾಸನಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಅನುಸರಿಸುವ ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ಇವೆ.

2) ನೀವು ಈಗ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಉದ್ದೇಶವೇನು.. ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ದಿನ ತಂಗಲಿದ್ದೀರಿ?
# ನಮ್ಮ ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು.. ಹಾಗೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಕಲಮತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕರು ಈ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಈ ಎರಡುದಿನಗಳ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಬಗೆಗೆ ಪ್ರವಚನವನ್ನು ಭಕ್ತರು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕಬಾರಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದುಹೋಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಪೀಠಾಚಾರ್ಯರಾಗಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಪವಿತ್ರ ಪಾದುಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲು.

3. ಸಕಲಮತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅರ್ಥವೇನು?  ಹಾಗೂ ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಂದಿನ  ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತ?

# ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅನೇಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಏಕನಿಷ್ಠೆಯೇ ಸಕಲಮತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲ. ಈ  ಸಂಪ್ರದಾಯ ಯಾವುದೇ ಅನ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಎಲ್ಲ ಮತಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಉಳಿದವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಕೃಷ್ಟವಾಗಿ, ಅಥವಾ ವಿರೋಧಿ ತತ್ವಗಳಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ಯ ಮತದ  ಉಪಾಸನಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅವಲಂಬನೆ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕೂಡ ದೋಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಮತ-ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೂ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು  ಪರಮಾತ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ನಿಂದನೆ ಸಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸಕಲಮತಾಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಮಾಣಿಕಪ್ರಭುಗಳ ನಂಬಿಕೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ''ಬುದ್ಧಿ''ಯು ''ಜಡ'' ವಸ್ತು. ಜಡವಾದ ಆ ಬುದ್ಧಿಯು ಪರಮಾತ್ಮರೂಪವಾದ ಚೈತನ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿ  ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಮತ-ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಇದ್ಧಾಗಿಯೂ ಆ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡುವ ಬುದ್ಧಿಯ ಹಿಂದಿನ ''ಚೈತನ್ಯ'' ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಆದಕಾರಣ ಎಲ್ಲ ಮತ-ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೂ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವುಗಳು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದದ್ದೂ ಹಾಗೂ ನಿಕೃಷ್ಟವಾದ್ದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ...ಎನ್ನುವ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಸಕಲಮತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮತ-ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದೋಷಪೂರಿತ ಅಥವಾ ವಿರೋಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೇ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿನ ಗುಣದೋಷಗಳನ್ನು ಉಪಕಾರಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಮರ್ಶಿಸಿ ''ಗುಣ''ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ 'ದೋಷ''ಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಈಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಂದರೆ..

ಇವತ್ತಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ, ಅಸೂಯೆ, ಪರನಿಂದೆ, ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಮತಭೇದ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಪರಮಾತ್ಮ ಎನ್ನುವ ಯಾವ ಶಾಶ್ವತ ಸತ್ಯವಿದೆಯೋ, ಅದು ಒಂದೇ. ಆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಕಡೆಗಿನ ದಾರಿಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ಗುರಿ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಹಿಂದಿಗಿಂತಲೂ ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೃತ್ತವಿದೆಯೆಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಆ ವೃತ್ತದ ಪರಿಧಿಯಿಂದ ಮಧ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಎರಡು ಗೆರೆಗಳನ್ನು ದುಂಡಾಗಿ ಎಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಪರಿಧಿಯ ಬಳಿ ಆ ಎರಡೂ ಗೆರೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ದೂರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗಿ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಎರಡು ಸಮಾಗಮಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಗೆರೆಗಳ ಪಯಣ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವೂ ಇಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಈ ವಿವಿಧ ಮತಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಭಗವಂತನೆಂಬ ಕೇಂದ್ರದ ಕಡೆಗಿನ ರೇಖೆಗಳು. ನಾವು ಪರಿಧಿಯ ಹೊರಗೆ ನಿಂತು ನೋಡಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಅಥವಾ ಅಂತರ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮುಂದುವರೆದು ಕೇಂದ್ರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಗಗಳೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬಹಳ ಹತ್ತಿವಿರುವುದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನು ತಲುಪಿದಮೇಲಂತೂ ಮಾರ್ಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಬಿಂದುವೊಂದೇ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಈ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈ ಸತ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮೂಡಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಮರಳಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಈ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮತಭೇದಗಳನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸಿ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಈ ಸತ್ಯ ಅರಿತು ನಡೆದರೆ ಸಮಾಜದ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

4.  ಮಾರ್ತಾಂಡ ಮಾಣಿಕಪ್ರಭುಗಳವರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ತತ್ವಪದ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವೇದಾಂತಿಗಳ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳವೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಇದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು.

ಮಾಣಿಕಪ್ರಭುಗಳ ನಂತರ ಮೂರನೆಯ ಪೀಠಾಧೀಶರಾದ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಮಾಣಿಕಪ್ರಭುಗಳು(1861-1936) ಪೀಠಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಕಾಲ ಶ್ರೀ ಪ್ರಭುಸಂಸ್ಥಾನದ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಕಾಲ ಪೀಠದ ಮೇಲಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀಪ್ರಭುಸಂದೇಶವನ್ನು ಹಾಗೂ ಈ ಸಕಲಮತಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪಸರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಭಕ್ತರ ಐಹಿಕ ಏಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಾರಲೌಕಿಕ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಅವಿರತವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಅವರು ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಹಳ ಆಳವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಮಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಫಾರಸೀ, ಉರ್ದೂ, ಮರಾಠೀ ಹಿಂದೀ ಮುಂತಾದ ಆರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು, ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಎಲ್ಲ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತದ, ಮಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಗಹನವಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸರಳ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಜನ ಇಂದಿಗೂ ಹಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ''ಈ ತತ್ವಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ವೇದಾಂತದ ಸಂಗತಿಗಳು ಕಹಿಯಾದ ಔಷಧಿ ಇದ್ದಂತೆ. ಕಹಿ ಔಷಧಿ ಯಾರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಹಿ ಔಷಧಿಯಂಥ ತತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು  ಜನರಿಗೆ ಕೊಡುವಾಗ  ಆಕರ್ಷಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸರಳವಾದ ಹಾಡುಗಳಂತಹ ಜೇನುತುಪ್ಪವನ್ನು ಬೆರೆಸಿಯೇ ಕೊಡಬೇಕು.  ಆಗಲೇ ಅದು ಮುಟ್ಟಬೇಕಾದವರಿಗೆ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ'' ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಹೀಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗಾಗಿ ಭಜನೆಗಳ, ತತ್ವಪದಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲದೇ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗಾಗಿ ''ಜ್ಞಾನಮಾರ್ತಾಂಡ''  'ಸುಧಾಂಶು'  'ರಾಜಾ ಚೆ ಘರ್ ಉನ್ಹಾತ್'  ಮುಂತಾದ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಉಪಕೃತರಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಗಜಾರೋಹಣದ ಸನ್ಮಾನವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಾರ್ತಾಂಡಮಾಣಿಕ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಇಂದಿಗೂ ದಿನೇ ದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ.

5. ಇಷ್ಟು ಆಳವಾದ ತಾತ್ವಿಕ ಹಾಗೂ ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಹಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಉದಾಹರಣೆ  ಮತ್ತೆಲ್ಲಾದರೂ ಇದೆಯೇ ಅಥವಾ ಇದು ಅನ್ಯಾದೃಶವೇ?
ಇದು ಹೇಗೆಂದರೆ, ತತ್ವಜ್ಞಾನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳವುದು ಈ ಎರಡೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಗಹನವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡಿಕೊಂಡ  ಮಹನೀಯರಿಗೆ ಅದು ನೀರು ಕುಡಿದಷ್ಟು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸ. ಅವರುಗಳು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಲೂ ಅದನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಬಲ್ಲವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಪಶುವಿನ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ವೇದಾಂತ ಹೇಳಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಏನೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೇ ಪಶುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಅದರ ಮೈದಡವಿದಕೂಡಲೇ ಆ ಪಶುವೂ ಸಹ ಈ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತದೆ.  ಹೃದಯದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತಾಡಿದರೆ ಅದು ಪಶುಗಳನ್ನೂ ತಲುಪುತ್ತದೆ.  ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮಾತುಗಳು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀ ಮಾಣಿಕ ಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಅವರ ನಂತರದ ನಾಲ್ಕೂ ಜನ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು ತಾವು ಅನುಭವಿಸಿ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡ, ಹಾಗೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೇಮದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತಕ್ಕೇ ತಮ್ಮ ಅನುಭವದ ಉದ್ಗಾರ ಎಂಬಂತೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಜನರನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆನಂದಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.  ಇಂತಹ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಕ್ತಿಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅನ್ಯ ಕೆಲ ಭಕ್ತಿಪಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದಾದರೂ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿ ವಿರಳ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

6. ಈ ಭಜನೆ-ಕೀರ್ತನೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಸಾಧನಗಳು. ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರ ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗಿಗಳ ವಿಷಯ. ಈ ಎರಡೂ ಮಾರ್ಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು?

ಇಲ್ನೋಡಿ, 'ಭಕ್ತಿ' ಮತ್ತು 'ಜ್ಞಾನ' ಇವು ಎರಡೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಥವಾ ತದ್ವಿರುದ್ಧ ವಿಷಯಗಳು ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ. ಅವು ಎರಡೂ ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಿದ್ದಂತೆ.  ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಜ್ಞಾನ ಇದ್ದೂ ಇಲ್ಲದಂತೆಯೇ. ಅದೇ ರೀತಿ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಮೂಢಭಕ್ತಿಯೂ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಾದ ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ''ಮೋಕ್ಷಸಾಧನ ಸಾಮಗ್ರ್ಯಾಂ ಭಕ್ತಿರೇವ ಗರೀಯಸೀ! ಸ್ವಸ್ವರೂಪಾನುಸಂಧಾನಂ ಭಕ್ತಿರಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೆ!!''   ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮೋಕ್ಷಸಾಧನೆಗಿರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದದ್ದು ಎಂಬುದು ನಿಃಸಂದೇಹ, ಆದರೆ ಸ್ವಸ್ವರೂಪದ ಅನುಸಂಧಾನವೇ ಭಕ್ತಿಯೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಆ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕ ಎಂದೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪರಮಾತ್ಮನ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರೇಮ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸಿದಾಗ ಅದು ಜ್ಞಾನವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಾಗ ಅದೇ ಭಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀ ಪ್ರಭು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ರಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾರಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

7. ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಆತ್ಮ ಇದೆ.  ಮನುಷ್ಯನೂ ಕೂಡ  ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯೇ. ಆದರೆ ಮಾನವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಅಗತ್ಯ ಯಾಕೆ ಇದೆ?  ಅಥವಾ,  ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗುರುವಿನ ಅಗತ್ಯಇದೆಯೇ.?

ನಿಜ, ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ ಮನುಷ್ಯನೂ ಉಳಿದ ಜೀವಿಗಳಂತೆ ಒಂದು ಜೀವಿ. ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಗುರು ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮ ಅಪೂರ್ಣ ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ಆನೆಯ ಮರಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಆನೆಯಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಯ ಮರಿ ಹುಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡೇ ಹುಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಹುಲಿಯಾಗಲಿಕ್ಕೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ತರಬೇತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೀನಿಗೆ ಯಾರೂ ಈಜುವುದನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪಶುಗಳು ಜನ್ಮತಃ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಶುತ್ವದೊಂದಿಗೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಹಾಗಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಆರೈಕೆಯ ಅಗತ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಥವಾ ತರಬೇತಿಯ ಅಗತ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ''ಶಿಶು'' ಮನುಷ್ಯನೂ ಅಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿಯೂ ಅಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ತುಂಬಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕಾರ, ವಿದ್ಯೆ, ಮಾಹಿತಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ತಂದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಆ ಮಾನವತ್ವ-ಪಶುತ್ವದ ಮಧ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜೀವಿ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ವರ್ತಿಸತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಗುರುವಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ತಾಯಿಯೇ ಅವನ ಮೊದಲ ಗುರುವಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಸೈಕಲ್ ಕಲಿಯುವುದು, ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಓದುವುದು, ಬರೆಯುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರೌಢನಾದ ಮೇಲೆ ಲೌಕಿಕದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದು ಉದ್ಯೋಗದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವ ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗುರು ಬೇಕಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಗುರುವಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗುರುವು ಇಲ್ಲದೇ ನಾವು ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಕಲಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಮನುಷ್ಯತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಲಿಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಆತ್ಮದ ಬಗೆಗಿನ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಿಕ್ಕೆ ಗುರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ..? ಗುರುವಿಲ್ಲದೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯ ಹೊರಟರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೂರ್ಖತೆ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಲಿಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಗುರುಗಳು ಅಥವಾ ತರಬೇತುದಾರರು ಬೇಕಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಅಂದರೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವವರಿಗೆ ''ಸದ್ಗುರುವಿನ'' ಅಗತ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದ 'ಗುರಿ' ಏನು ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ನೀವು ಎಂತಹ ಗುರುವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ ಎನ್ನುವುದು ಆಧಾರಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

ಆನಂದೋಬ್ರಹ್ಮ

ಹುಟ್ಟಿದ ಹಬ್ಬದಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಳೆಯ ಗೆಳತಿಯರು ''ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂತೋಷವಾಗಿರು'' ಅಂತ ಹಾರೈಸ್ತಾರೆ. ಸಂತೋಷಪಡುವುದೇ ಜೀವನದ ಗುರಿ ಅಂತ ನಾವೆಲ್ಲ ನಂಬಿದ್ದೇವೆ. ''ಸಂತೋಷ ಪಡುವುದು ಹೇಗೆ?'' ''ಜೀವನದ ಮಾಡುವ ಕಲೆ'' ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡಲಿಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಜನ ಗಡ್ಡಬಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಗುರೂಜೀಗಳಿದ್ದಾರೆ. ''ನಿನಗೆ ಯಾವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಮಾಡು'' ಅಂತ ಬೋಧಿಸು ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್ ಗುರುಗಳು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ನಾನು ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ನೆನಪಿಗೆ ತಂದುಕೊಂಡು ''ಏನಪ್ಪಾ ಇದು..ಸಂತೋಷಪಡುವುದನ್ನೂ ಕಲಿಯುವ ಕಾಲ ಬಂತಲ್ಲ? ಇಂತಹ ಬೋಧಕರಿಲ್ಲದ, ಇಷ್ಟು ಸಂವಹನ ಸಾಧನಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಸಂತೋಷವನ್ನೇ ಪಡದೇ ಸತ್ತು ಹೋದರಾ..? ಅಥವಾ ಅವರು ಪಟ್ಟ ಸಂತೋಷಕ್ಕಿಂತ, ಕಲಿತುಕೊಂಡು ಪಡುತ್ತಿರುವ ಈಗಿನ ಸಂತೋಷವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿದೆಯಾ..?'' ಅಂತ ಅಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತೆಯೊಬ್ಬರು ಸಂತರೊಬ್ಬರು ಬರೆದ ಒಂದಷ್ಟು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. "ಸಂತೋಷವಿರಲಿ.. ಅಥವಾ ದುಃಖವೇ ಇರಲಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಅನುಭವಿಸುವುದನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೋ'' ಎಂಬರ್ಥದ ಮಾತುಗಳವು.

ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳು ಒಂದೇ ಏಟಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಸೆಳೆದು ''ಹೌದಲ್ವಾ.?'' ಅಂತನ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಉಮೇದಿಯೂ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸಫಲರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದವರು ಅಥವಾ ವಿಫಲವಾಗುವ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು  ''ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಲಿಕ್ಕಷ್ಟೇ ಚೆಂದ,  ದುಃಖ ಬಂದರೂ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ..?'' ಎಂಬಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸೇ ಅಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೇಕೆ ಅಂದರೆ,  ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುವ ಸಂತರು ಅಥವಾ ಅವರಂತಹ ಅನುಭಾವಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ವಿಷಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವಾಗ ಪೂರಕವಾಗಿ ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ  ಅನುಭವದ ನೆಲಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅಂತಹುದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಅವರಂತೆ ಅನುಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇರದ ನಾವು, ಆ ಮಾತಿನ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಹೇಳಿದ ಹಿಂದು-ಮುಂದಿನ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬದಿಗೊತ್ತಿ ನಮಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡ ಆ ಮಾತನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೋ ಅಥವಾ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನೋ ಮಾಡಿದಾಗ  ''ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಲಿಕ್ಕಷ್ಟೇ ಚೆಂದ'' ಅನ್ನಿಸುತ್ತೆ. ಆನಂದ ಅನ್ನೋದು ಮರೀಚಿಕೆ ಅಂತ ಮನಸಿಗೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆನಂದ ಅಥವಾ ಸಂತೋಷದ ಮೂಲವಿರುವುದು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ

ಪಶ್ಚಿಮದೇಶಗಳ, ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ ''ವಿಜ್ಞಾನ'' ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿಯ ಆತ್ಮದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಅರಿತಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಆತ್ಮದ ಮರುಹುಟ್ಟಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಆ ವಿಜ್ಞಾನ ಇನ್ನೂ ಅಜ್ಞಾನಿಯೇ. ಆದರೆ ''ಧೃವಂ ಜನ್ಮ ಮೃತಸ್ಯ ಚ'' ಎಂಬ, ಅಂದರೆ ''ಯಾವುದು ಸಾಯುತ್ತದೆಯೋ ಅದರ ಮರುಹುಟ್ಟು ಖಚಿತ'' ಎಂಬ ''ವಾಸ್ತವ'' ವನ್ನು ಹಿಮಾಲಯದ ಇಳಿಜಾರಿನಿಂದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ''ಚೈತನ್ಯ''ದ ಮೂಲಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸತೊಡಗಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ತಾವು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ''ಭಾರತ'' ಅನ್ನುವ ಹೆಸರು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. 
"ಭಾಃ'' ಅಂದರೆ ಬೆಳಕು. ಬೆಳಕು ಕೊಡೋ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ನಾವು ''ಭಾಸ್ಕರ'' ಅಂತೀವಲ್ಲಾ.. ಅದು ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಚೈತನ್ಯವಾದ ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವೂ ಬೆಳಕು. ಆ ಬೆಳಕನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ  ನಿರತವಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ಆಸಕ್ತವಾಗಿದ್ದ ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ''ಭಾರತೀಯರು'' ಅಂತ ಕರೆದುಕೊಂಡರು. ''ಭಾಸಿ, ಭಾಯಾಂ ವಾ ರತಃ ಭಾರತಃ''  ಮತ್ತು ''ಭಾರೂಪಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ, ತಸ್ಮಿನ್ ಭಾರೂಪೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ರತಃ, ಸಕ್ತಃ = ಭಾರತಃ"!  ಎಂಬೆರಡು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳು ಭಾರತ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 

ಹೀಗೆ ಹುಟ್ಟು ಸಾವಿನ ಚಕ್ರಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮನಿಗೆ ''ಮನುಷ್ಯದೇಹ'' ಬರುವುದು ಹುಟ್ಟಸಾವಿನ ಚಕ್ರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಅವಕಾಶ, ಹೀಗಾಗಿ ''ಆ ನಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಯಾಸವೇ ಮನುಷ್ಯಜೀವನದ ಧ್ಯೇಯೋಧ್ಯೇಶಗಳಾಗಿರಬೇಕು'' ಅನ್ನೋದು ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ  ಆ ತತ್ವ ಎಲ್ಲರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ.  ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ ತಕ್ಷಣ ಮರೆತು ಹೋಗುವಷ್ಟು ಜಗತ್ತು ಭ್ರಾಮಕತೆಯ ಸೆಳೆತಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಂತೋಷದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಊರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ, ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ, ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ engagement ಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ದುಡಿಸುತ್ತಾ ಆಯುಷ್ಯ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಜೀವನ ಅಂದ್ರೆ ಏನು ಅಂತ ಇಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೂ ಯಾರಿಗೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲಿಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆನಂದ ಅಥವಾ ಸಂತೋಷದ ಮೂಲವಿರುವುದು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ. ಈ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಅಥವಾ ಆತ್ಮದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ''ಅಹಂ'' ಅಥವಾ ''ನಾನು'' ಎಂದು ಕರೆಯೋದು. ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅಪೇಷ್ಕಿಸುವುದು ''ನಾನು'' ಅಲ್ಲ.  ಈ ಎರಡೂ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ. ಈ "ನಾನು'' ಎನ್ನುವುದು ಮನಸ್ಸು, ದೇಹ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಗಳಿಗೆ ಹೊರತಾದದ್ದು. ಸ್ಡಲ್ಪ ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿ. ನನ್ನ ದೇಹ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ.. ನನ್ನ ಚಿತ್ತ ಹೀಗೆ ನಾವು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ''ನಾನು'' ಎನ್ನುವುದು ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅದು ಏನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸು, ದೇಹ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಗಳಿಗೆ ಹೊರತಾದ ಒಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದೆ. ನಾವು ಥೇಟರಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸಿನೆಮಾ ನೋಡುವಂತೆ ಆ ಅಸ್ತಿತ್ವ(existence) ನಮ್ಮ ಮನಸಿನ, ಬುಧ್ಧಿಯ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ನಮ್ಮ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಯಾಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಸದಾಕಾಲ active ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ deactivate ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಸ್ತಬ್ಧಗೊಳಿಸಿದರೆ ಆ ಆತ್ಮದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಅನುಭವವೇ  ಬ್ರಮ್ಹಾನಂದ. ಆ ಬ್ರಮ್ಹಾನಂದದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ sample ನಮ್ಮ ಸುಷುಪ್ತಿ( ಕನಸುಗಳಿಲ್ಲದ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆ) ಅವಸ್ಥೆ. ಆದರೆ ಆ ಅವಸ್ಥೆ ನಮ್ಮ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನಿಂತಾನೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ಮುಗಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ನಮ್ಮಿಂದಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಆ ಆತ್ಮ ಯಾವಾಗಲೂ ಅನಂದದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಸುಖ- ದುಃಖ ಅನ್ನೋದು ಮನಸಿನ ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಷ್ಟೇ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ "ಖ'' ಅಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯ. ''ಸುಖ'' ಅಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸಹ್ಯವಾದದ್ದು, ಒಗ್ಗುವಂಥದ್ದು ಅಥವಾ ಬೇಕಾದದ್ದು. ಅದೇ ರೀತಿ ''ದುಃಖ'' ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಬೇಡವಾದದ್ದು ಅಥವಾ ಅಸಹ್ಯವಾದದ್ದು. ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಒಂದು ಇಂದ್ರಿಯವೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸತ್ವ, ರಜ ಮತ್ತು ತಮ ಈ ಮೂರು ಪ್ರಕೃತಿದತ್ತ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಇಂದ್ರಿಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೆ. ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗುಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಯಾವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಚಿಂತಿಸಿ ಅದರ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಏರು ಪೇರು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೆಲಸ ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು ಬುದ್ಧಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯ. ಆತ್ಮ ಈ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ತೂರಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅದು ''ಸಾಕ್ಷೀ, ಚೇತಾ, ಕೇವಲೋ ನಿರ್ಗುಣಶ್ಚ''. ಅದು ಕೇವಲ ಸಾಕ್ಷಿ, ಚೈತನ್ಯ, ಕೇವಲ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಸಿಕ, ತಾಮಸಿಕ ಗುಣಗಳಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಎಲ್ಲದರ ಮೂಲ ಚೈತನ್ಯ. ಅದನ್ನೇ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಅನ್ನೋದು. ಸತ್+ ಚಿತ್ + ಆನಂದ = ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ. 
 ಸತ್ = ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುವುದು. ಚಿತ್ = ಬೆಳಕಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದು. ಆನಂದ= ಆನಂದವೇ ತಾನಾಗಿರುವುದು.
ಇವು ಮೂರು ಆತ್ಮದ ಗುಣ, ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಗಳು. ಅದರ ''ಗುಣ'' ಅನಂತವಾದರೆ, ಚಿತ್ ಅದರ ''ಸ್ವರೂಪ'' ಮತ್ತು ಅದರ ''ಸ್ವಭಾವ'' ಆನಂದ.

ಆತ್ಮದ ಮೂಲಸ್ವಭಾವೇ ಆನಂದವಾಗಿರುವಾಗ ನಮಗೆ ಯಾಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಆನಂದದ ಅನುಭೂತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ? ಅನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತೆ.
ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ದಾರ್ಶನಿಕರೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಸರಳವಾದ ಪದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ.  

ಮನ ಕಂಜಾಲ್  ಹೈ ಚೇತನ ಜಲ ಕಾ
ಜಲ ಕೀ ನ ಲಾಭ ನ ಹಾನಿ ಹೈ ತಿನಕಾ

ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಜಮೆಯಾಗಿರುವ ಕಸ, ಕಡ್ಡಿ, ಪಾಚಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಒಂದು ತೆಳುವಾದ ಪದರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರ್ತದೆ. ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ನೋಡುವವನಿಗೆ ಅದು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪಾಚಿಯ ಅಥವಾ ಕಸದ ರಾಶಿಯಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಸದ ಪರದೆಯ ಕೆಳಗೆ ಆಳವಾದ, ಶುದ್ಧವಾದ, ನಿರ್ಮಲವಾದ ನೀರು ತುಂಬಿರ್ತದೆ. ಈ ದಾರ್ಶನಿಕರು ಆತ್ಮವನ್ನು ಆಳವಾದ ಸರೋವರದ ನೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆ ಕಸದ ಮೇಲ್ಪರದೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿಗೆಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮುಂದುವರೆದು, ''ಜಲ ಕಿ ನ ಲಾಭ ನ ಹಾನಿ ಹೈ ತಿನಕಾ'' ಈ ಕಸದ ಮೇಲ್ಪರದೆಯಿಂದ ಆ ನೀರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಲಾಭವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯೂ ಇಲ್ಲ ಅಂದಿದ್ದಾರೆ. ನೀರು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಕಸವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅದಾಗಿಯೇ ಬಂದು ಬಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಮುಳುಗುವಂಥದ್ದನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿ, ತೇಲುವಂಥದ್ದನ್ನು ತೇಲಿಸಿ ನೀರು ತನ್ನ ಶುಧ್ಧತೆಗೆ ತಾನು ಮರಳಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ತಾನಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಮೇಲಿನ ಕಸದ ಪರದೆ ಹೊರಟುಹೋಗಿ ಬಿಸಿಲು ಬಿದ್ದರೆ ಆ ನೀರು ಆವಿಯಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಹೂಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಆ ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕ ಭಂಗ ಎಂದಿಗೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆ ನೀರು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ನೀರು ಎಂದಿಗೂ ''ಇಲ್ಲ'' ಅಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ''ಇರುತ್ತದೆ''.  ಅಂತಹ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಆದ ಆನಂದರೂಪಿಯಾದ ಆತ್ಮದ ಮೇಲೆ ಈ ''ಕಂಜಾಲ್'' ಅಂದರೆ ಕಸಕಡ್ಡಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ''ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಮೇಲ್ಪದರ'' ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ ''ನಾನು'' ಅಂದರೆ ''ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು'' ಎನ್ನುವ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಉಂಟಾಗಿರ್ತದೆ. ಆ ಮನಸ್ಸೆಂಬ ''ಕಂಜಾಲ್'' ಅಂದರೆ ಕಸದಂತಹ ಮೇಲ್ಪರದೆಯನ್ನು  ಸರಿಸಿ ಇಣುಕಿ ಹಾಕಿದರೆ ಶುದ್ಧವಾದ ಆಳ ನೀರಿನಂತಹ ಆತ್ಮದ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗ್ತದೆ.

ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಿದ ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮನಸ್ಸು ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನ ಈ ಎರಡೂ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಲೋಕದ ಸಂಗತಿಗಳ, ವಿಷಯಗಳ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗುಣ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆಯೋ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆ ವಿಷಯ-ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಮನಸಿನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಬುದ್ಧಿ ಪರಾಮರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿಯ ಪರಾಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಚಿತ್ತ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ತದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು, ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಿಗುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತೆ ಪರಾಮರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ..  ಇವೆಲ್ಲಾ ಕ್ಷಣಾರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಶರೀರ ಇವೆಲ್ಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮನಸು-ದೇಹಗಳ  ಚಟುವಟಿಕೆ ವೃತ್ತದಂತೆ ತಿರುಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.  ವಿಷಯದಿಂದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ, ದೃಶ್ಯದಿಂದ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಹಾರುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಆನಂದರೂಪಿಯಾದ ಆತ್ಮ ಎನ್ನುವುದು ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಚಂದ್ರನಂತಾದರೆ ಈ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನಂತೆ. ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ನೀರು ಯಾವುದೇ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೇ ಶಾಂತವಾದಾಗ ಚಂದ್ರನಂತಹ ಆತ್ಮದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಆ ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ''ಅಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುವ ಆನಂದವನ್ನು  ಸ್ವಲ್ಪ  ಹೊತ್ತಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ.'' ಮನಸ್ಸು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನಂತೆ ಹೋಯ್ದಾಡುವಾಗ ಆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಚಂದ್ರ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸೆಂಬ ನೀರು ಸ್ಥಿರವಾದಕೂಡಲೇ ಬಿಂಬ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೆರೆಗಳು ಮೂಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಬಿಂಬ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ಕರುಣೆ, ಕೋಪ ಮುಂತಾದ ಭಾವನೆಗಳು ಎಂಬ ವಿಭಾಗ ಕೂಡ ಗುಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು. (ಈ  emotion ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ) ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಮನಸ್ಸಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಭಾವವೇನು, ಎಂತಹ ಘಟನೆಗೆ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತದೆ..?  ಮುಂತಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುವ ''ಮೂಲ'' ವಸ್ತುನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದೂ ಕೂಡ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವನೆಗಳು ತರಂಗಗಳಂತೆ ಏಳುತ್ತ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತ ಇರುವಾಗ ನಡು ನಡುವೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಆನಂದದ ಅನುಭೂತಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ಹೋಗಿದ್ದರೂ, ಅನಾರೋಗ್ಯ ಅಥವಾ ಅಪಘಾತದಿಂದ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದು ಪರಾಧೀನವಾಗಿ, ಶರೀರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ  ಆ ಅನಂದದ ಅನುಭೂತಿಯಿಂದಾಗಿಯೇ ''ಜಿಜೀವಿಷಾ'' ಅಂದರೆ ಜೀವಿಸುವ ಆಸೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಏನೇ ಆದರೂ ಸಾಯಲು ಇಚ್ಛೆ ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟವಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಆಗುವ ಆತ್ಮದ ಪ್ರತಿಫಲದ ಆನಂದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬದುಕಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿರದ ಕಾರಣ ''ಪೂರ್ಣಾನಂದ'' ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದದ ಅನುಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಷ್ಟೇ. (ಅತಿಯಾಗಿ ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆ ಉದ್ರೇಕವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೆ ಸಾಕು, ಒಂದೆರಡು ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ  ಮತ್ತೆ ಜಿಜೀವಿಷಾ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ.)

ಮನಸ್ಸಿನ emotion ಗಳನ್ನೇ ನಾವು ಜೀವನದ ''ಸುಖ'' ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿರುವುದುರಿಂದ ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. man is nothing but mind ಅನ್ನುವುದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಲೋಚನೆ. ಭಾರತದ ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಎಷ್ಟೋ ಮುಂದಿದೆ. ಆದರೂ ನಾವು ನಮ್ಮವರ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ disconnect ಆಗಿದ್ದೇವೆ.
 '' ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪೂರ್ವದ ಚಿಂತನೆ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಚಿಂತನೆ ಎನ್ನುವ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಪೂರ್ವವೂ ಕೂಡ ಪಶ್ಚಿಮವೇ ಆಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮವೇ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಹರಡಿದೆ'' ಅನ್ನುವ ಮಾತನ್ನು ಓಶೋ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರಭಾವದ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಲೇ ಬೆಳೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ''ಪೂರ್ವ''ದ ಚಿಂತನೆಯ ತಲೆ-ಬುಡ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. it's completely foreign for us now.

ಈ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನಿನ ಮೆಮೊರಿ ಕಾರ್ಡನ್ನು Format ಮಾಡುವಂತೆ ನಮ್ಮ ಮುಂಚಿನ ಗ್ರಹಿಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಿ Unlearn ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೊಸದಾಗಿ ನಾವು ಪೂರ್ವದ ಚಿಂತನೆಯ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಈ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾನಂದದ ಸಂಗತಿಗಳೆಲ್ಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿದಾವು.

ಇನ್ನು ಸಂತೋಷ ಅಥವಾ ನೆಮ್ಮದಿಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದಾದರೆ ಈ ದುಃಖ, ಸುಖ ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಕೇವಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ''ನಾನು'' ಈ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೊರತಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಎನ್ನುವ ಅನುಸಂಧಾನವನ್ನು ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಸಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಪಳಗಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ  ನಮ್ಮದೇ ಶರೀರದ ಸುಖ-ದುಃಖ ಮತ್ತು ನಮ್ಮದೇ ಮನಸ್ಸಿನ emotion ಗಳನ್ನು ಥೇಟರಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗಿ ನಾವು ಹೇಗೆ ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತೇವೆಯೋ ಹಾಗೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಆನಂದಿಸಬಹುದು.